“Bilincin Bilimi” ve bir profesörün reddi

Geçenlerde Twitter’da osakin’in dikkatimi çekmesiyle, Harvard Üniversitesi’nde Sinirbilim profesörü olan David Cox’un “Bilincin Bilimi” konferası için gelen davet mektubuna verdiği yanıtı gördüm. Öncelikle bu mektubu okurlar için Türkçeye tercüme etmek isterim:

Selam Stuart,

Davet için teşekkürler. Konferans mekânı harika görünüyor ve etkinliğinizin çok heyecanlı tartışmalara sahne olacağına eminim.

Maalesef davetinizi kabul edemeyeceğim. Bilinç meselesinin önemli ve heyecanlı bir konu olduğuna inanıyorum. Lakin konferansın adıyla (“Bilincin Bilimi”), Deepak Chopra gibi sözdebilim tacirlerinin katılımının (ve hatta parasal desteğinin) yarattığı yaman çelişki beni pek rahat hissettirmeyecek. Bilinç gibi, bilgi dağarcığımızın sınırlarında duran bir konuyu anlamak için yapılacak tartışmalarda bilim insanlarının önemli bir rolü olduğuna inanıyorum. Ancak bizlerin katılımının, sözdebilimi meşrulaştıracağını ve bu işten ceplerini dolduran insanlara faydalı olacağını düşünüyorum. Benzer şekilde, jeofizikçilerin “Düz Dünyacılara” aynı platformda eşit söz hakkı veren ya da astrofizikçilerin astrologların doluştuğu bir konferansa katılmasını beklemiyorum. Her ne kadar bilim insanları sözdebilimi şiddetle reddetse de, korkarım toplamda sözdebilimin bilimle denk olduğu gibi yanlış bir kanıya neden olacaktır. Bu nedenle sinirbilim ve felsefe alanında ciddi tartışmalar dönerken, paralel oturumlarda panpsişizm gibi konuların konuşulacağı fikrinin beni rahatsız ettiğini söyleyebilirim. Tabii belki bazı başka bilim insanları sözdebilimi meşrulaştırmak pahasına halka yakın ilişkiler kurmayı önemli bulabilirler; bu bakış açısına da saygı duyuyorum ama ben katılmıyorum.

Teşekkürler ve bol şanslar,

Saygılarımla,

David.

(Bahsekonu etkinliğin adresi)

 

David Cox’un verdiği tepkiyi nasıl buldunuz? Tahmin ettiğiniz üzere ben son derece yerinde buldum. Bunun iki nedeni var:

  1. Tıpkı Cox’un dediği gibi: Bilimsel görünen yapılarda sözdebilimlere yer vermek, onun bir bilim dalıymış gibi algılanmasına neden oluyor. Bilim okuryazarlığı, kamuda geniş kitlelerce edinilmiş bir kabiliyet değil. Dolayısıyla halktan izleyiciler, hangisinin bilimsel, hangisinin üfürme olduğunu ayırt edemeyecektir.
  2. Sözdebilimi meşrulaştıran etkinlikler, bu alanda at koşturanlar için de temelsiz iddialarını yayma şansı ortaya çıkartır. Örneğin homeopatlara öne sürdükleri argümanların bilimle alakası olmadığını söylediğinizde, “ama tıp fakültelerinde ders olarak okutuluyor”dan, “o halde neden XXX sağlık örgütü homeopatiyi yasaklamıyor ve reçeteleri ödüyor”a kadar çeşitli safsatalara (Bkz: Bir bilen safsatası) başvurabilir. Diğer bir örnek: Astrologlar alanlarını savunurken “dünyada üniversitelerde okutuluyor” gibi yalanlara başvururlar ya da Türkiye’de üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerinde açtıkları kurslar için “YÖK onaylı” savunmasını kullanırlar.

Peki “o halde neden bazen astrologlarla TV’ye çıkıyorsun” diyebilirsiniz. Ki haklısınız, ilk bakışta çelişkili görünüyor olabilir. Ancak TV’ye çıkmakla, bilimsel bir aktiviteymiş gibi görünen (hatta yapı olarak bilimsel bir konferans olan) ve adında “bilim” geçen bir etkinlik birbirinden farklıdır.

TV’ye çıkmak bir sözdebilimin “bilim olduğu” yanılgısına daha az neden olduğu gibi, alanın savunucusu ve takipçileri için “bilimdir, bilim olmasa TV’de tartışılmazdı” gibi bir safsataya imkân vermez (oysa bilim adı altında yapılan bir etkinlik için bu mümkündür). Üstelik bilimsel bir platformda sunulan bildiriye, izleyicilerden gelen itirazlar olur ama basında bunlara yer verilmez, oysa TV’de bilim tarafındakilerin argümanlarını tüm izleyiciler duyar. Nitekim katıldığım son programda astrologların bilimsel argümanlar karşısında pek savunma getiremediklerinin net bir şekilde görüldüğünü düşünüyorum (Kaan da öyle düşünmüş).

* * *

Türkiye’de de maalesef bilimsel görünümlü bir takım sözdebilim soslu etkinlikler yapılabiliyor… Prof. Cox’un davranışının yaygınlaşması, yani bilim insanlarının bu tür etkinlikleri hem daveti kabul etmeyip, hem de nedenlerini açıkça belirterek protesto etmesi çok önemli.

Gerçi ülkemizde bu tarz etkinlikler yapıldığında, organizatörler önlemlerini alıyorlar ve çok daha garip bir tablo ortaya çıkıyor: Mesela Türkiye’de yapılan homeopati adına yapılan bilimsel(!) bir kongrede “homeopati aleyhindeki bildirilerin kabul edilmeyeceği” önceden ilan edilerek bir skandala imza atılmıştı. Adı “Kritik ve analitik düşünme sempozyumu”(!) olan bir etkinlikte, adıyla tezat bir şekilde, tamamen inanç ve din konularına yer verilmiş, ve aslında bir tür ilahiyat etkinliği gerçekleştirilmişti.

Bir bakıma böyle yapmaları daha iyi, nitekim bilimsel katılım aracılığıyla sözdebilimin meşrulaştırılması gibi bir sonucun ortaya çıkma şansı düşüyor ve “kongre/konferans” akıllarda taraflı ve nesnellikten uzak özellikleriyle kalıyor.

Teşekkürler Prof. Cox.

 

About Tevfik Uyar

Uçak Mühendisi, Sosyolog ve MBA. Organizasyonel davranış ve karar verme doktora çalışmalarına devam ediyor. Açık Bilim yayıncısı ve ödüllü bir bilimkurgu yazarı.

4 Yanıt to ““Bilincin Bilimi” ve bir profesörün reddi”

  1. Adnan Özdemir Cevapla 24 Ekim 2017 22:29

    Gözlem imkanı olmayan alanlarda bilim yapılamayacağı açıktır. Ancak bu alanlarda, ulaşılması anlaşılması gereken bilgilerde vardır. Bilimin bu bilgileri sınayamaması onların yok olduğunu göstermez.

    Beğen

  2. Cox’un duruşu da sizin konuya dikkati çekmeniz ve duruşunuz da isabetli.

    Sizler insanlığın umut verici yanlarındansınız bence, teşekkürler.

    Beğen

  3. Her yerde dürüst, erdemli insanlara ihtiyaç var. Erdem, insanlığın bir buluşu ve en çok tekrar edilen kavramlardan biri. Ama ne yazık ki pek tutmadı gibi görünüyor. Dünyanın hali ortada. Erdemli Prof. Cox’a ve bu bilgiyi bize ileten size teşekkürler, saygılar

    Beğen

  4. Çok güzel olmuş hocam.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: